واژه‌نامه‌ی سخت‌افزار و کامپیوتر

اورکلاک Overclocking

بالا بردن دستی سرعت کار پردازنده، کارت گرافیک یا رم از حد کارخانه برای گرفتن کارایی بیشتر؛ با خطر گرمای بیشتر و ناپایداری همراه است.

متوسط

باتلنک Bottleneck

وضعیتی که یک قطعه‌ی کندتر جلوی بقیه‌ی قطعات را می‌گیرد و باعث می‌شود قدرت کل سیستم کمتر از توان واقعی قطعات قوی‌تر باشد.

متوسط

بایوس BIOS / UEFI · BIOS

نرم‌افزار کوچک روی تراشه‌ی مادربرد که پیش از ویندوز اجرا می‌شود، قطعات را شناسایی می‌کند و تنظیمات پایه‌ی سخت‌افزار را در اختیار شما می‌گذارد.

مقدماتی

بنچمارک Benchmark

آزمونی استاندارد که کارایی یک قطعه یا سیستم را با عدد نشان می‌دهد تا بتوانید آن را با دستگاه‌های دیگر منصفانه مقایسه کنید.

مقدماتی

پاور Power Supply Unit · PSU

قطعه‌ای که برق شهری را به ولتاژهای مناسب تبدیل می‌کند و به همه‌ی قطعات کامپیوتر می‌رساند؛ انتخاب بد آن می‌تواند به قطعات دیگر آسیب بزند.

مقدماتی

پردازنده Central Processing Unit · CPU

قطعه‌ای روی مادربرد که دستورهای برنامه‌ها را یکی‌یکی اجرا می‌کند و محاسبه‌ی بیشتر کارهای کامپیوتر یا لپ‌تاپ شما بر عهده‌ی اوست.

مقدماتی

خمیر سیلیکون Thermal Paste

ماده‌ای خمیری که بین پردازنده و خنک‌کننده می‌مالند تا فاصله‌های ریز را پر کند و گرما بهتر از تراشه به فن و هیت‌سینک منتقل شود.

مقدماتی

رزولوشن Display Resolution

تعداد نقطه‌های (پیکسل) تشکیل‌دهنده‌ی تصویر روی نمایشگر؛ هرچه بیشتر باشد، تصویر ریزتر و شفاف‌تر است، به شرط اندازه‌ی مناسب صفحه.

مقدماتی

رشته پردازشی CPU Thread

قابلیتی که هر هسته‌ی پردازنده را برای سیستم‌عامل مثل دو هسته نشان می‌دهد تا بتواند دو دنباله‌ی کار را نوبتی و کارآمدتر پیش ببرد.

متوسط

رفرش ریت Refresh Rate · Hz

تعداد دفعاتی که نمایشگر در هر ثانیه تصویر را تازه می‌کند؛ عدد بالاتر یعنی حرکت روان‌تر، به‌ویژه در بازی و پیمایش صفحه.

مقدماتی

رم Random Access Memory · RAM

حافظه‌ی موقت و سریع کامپیوتر که برنامه‌ها و داده‌های در حال استفاده را نگه می‌دارد و با خاموش شدن دستگاه خالی می‌شود.

مقدماتی

فرکانس پردازنده Clock Speed

عددی بر حسب گیگاهرتز که نشان می‌دهد هر هسته‌ی پردازنده در هر ثانیه چند میلیارد چرخه‌ی کاری انجام می‌دهد و تا حدی سرعت آن را نشان می‌دهد.

مقدماتی

کارت گرافیک Graphics Card · GPU

قطعه‌ای جدا با پردازنده و حافظه‌ی مخصوص خودش که تصویر را می‌سازد و برای بازی، تدوین، طراحی سه‌بعدی و هوش مصنوعی به کار می‌آید.

مقدماتی

کامپیوتر کوانتومی Quantum Computer

رایانه‌ای که به‌جای بیت‌های ۰ و ۱ از کیوبیت‌ها و قوانین فیزیک کوانتوم استفاده می‌کند و برای بعضی مسائل خاص بسیار سریع‌تر عمل می‌کند.

متوسط

کش پردازنده CPU Cache

حافظه‌ی بسیار کوچک و پرسرعت داخل پردازنده که داده‌های پرکاربرد را نزدیک هسته نگه می‌دارد تا لازم نباشد هر بار سراغ رم کند برود.

متوسط

گرافیک آنبورد Integrated Graphics · iGPU

بخش گرافیکی‌ای که داخل خود پردازنده یا مادربرد قرار دارد و بدون نیاز به کارت جدا، تصویر را روی نمایشگر می‌آورد.

مقدماتی

مادربرد Motherboard

برد اصلی کامپیوتر که همه‌ی قطعات مثل پردازنده، رم، SSD و کارت گرافیک روی آن نصب می‌شوند و با هم ارتباط می‌گیرند.

مقدماتی

معماری ARM ARM Architecture

طراحی پردازنده‌ای کم‌مصرف و کارآمد که در بیشتر گوشی‌ها و تبلت‌ها و اکنون در برخی لپ‌تاپ‌ها و سرورها هم استفاده می‌شود.

متوسط

هارد دیسک Hard Disk Drive · HDD

حافظه‌ی ذخیره‌سازی قدیمی‌تر که داده‌ها را روی صفحه‌های مغناطیسی چرخان می‌نویسد؛ حجم بالا و هزینه‌ی کم دارد، اما کندتر و حساس به ضربه است.

مقدماتی

هسته پردازنده CPU Core

واحد مستقل پردازش داخل یک تراشه‌ی پردازنده که می‌تواند به‌تنهایی برنامه اجرا کند؛ هسته‌ی بیشتر یعنی کارهای بیشتر هم‌زمان.

مقدماتی

DDR Double Data Rate Memory

استاندارد ساخت رم که با عدد نسل (مثل DDR4 یا DDR5) مشخص می‌شود و تعیین می‌کند رم با کدام مادربرد سازگار است و چقدر سریع کار می‌کند.

متوسط

NPU Neural Processing Unit

بخشی از تراشه که فقط برای محاسبات هوش مصنوعی ساخته شده و این کارها را سریع‌تر و کم‌مصرف‌تر از پردازنده‌ی معمولی انجام می‌دهد.

متوسط

NVMe Non-Volatile Memory Express

پروتکل و رابط پرسرعتی که SSD را مستقیم به مسیرهای پرسرعت مادربرد وصل می‌کند و به‌مراتب سریع‌تر از اتصال ساتا کار می‌کند.

متوسط

OLED Organic Light-Emitting Diode

فناوری نمایشگری که هر پیکسل خودش نور تولید می‌کند و برای نمایش سیاه کاملاً خاموش می‌شود؛ نتیجه رنگ‌های زنده و سیاهی واقعی است.

مقدماتی

SoC System on a Chip

تراشه‌ای یکپارچه که پردازنده، گرافیک، بخش هوش مصنوعی و اجزای دیگر را در یک قطعه جا می‌دهد؛ مغز اصلی گوشی‌ها و بسیاری از لپ‌تاپ‌های سبک.

متوسط

SSD Solid-State Drive

حافظه‌ی ذخیره‌سازی بدون قطعه‌ی متحرک که فایل‌ها را روی تراشه نگه می‌دارد و از هارد دیسک چند برابر سریع‌تر روشن می‌شود و فایل باز می‌کند.

مقدماتی

USB-C USB Type-C

درگاه کوچک و دوطرفه‌ای که برای شارژ، انتقال داده و تصویر استفاده می‌شود و در گوشی‌ها و لپ‌تاپ‌های جدید جای بیشتر کانکتورها را گرفته است.

مقدماتی

VRAM Video RAM

حافظه‌ی مخصوص کارت گرافیک که بافت‌ها، تصویر و داده‌های مدل را برای پردازش سریع نگه می‌دارد؛ ظرفیت آن حد کار گرافیکی را مشخص می‌کند.

متوسط