NotebookLM دستیار پژوهشی گوگل است که گوگل آن را به Gemini Notebook تغییر نام داده، ولی هنوز بسیاری با نام قبلی می‌شناسندش. ایده ساده است: منابع خودتان را بارگذاری می‌کنید، مثل PDF، فایل گوگل داکس، لینک سایت، ویدیوی یوتیوب یا فایل صوتی، و NotebookLM فقط از همین منابع جواب میدهد و کنار هر جمله ارجاع به متن اصلی می‌گذارد. تفاوت اصلی‌اش با چت‌بات‌های عمومی همین محدود ماندن به منابع شماست، که توهم را کمتر میکند، به‌علاوه‌ی خروجی‌هایی مثل پادکست، ویدیوی خلاصه و فلش‌کارت.
NotebookLM به چه کاری می‌آید؟#
- درس خواندن: دانشجو جزوه‌ها و اسلایدهای یک درس را بارگذاری میکند و خلاصه، فلش‌کارت و آزمونک تمرینی می‌گیرد.
- پادکست از منابع: از یک گزارش طولانی، گفتگوی صوتی دونفره به فارسی می‌سازد که در مسیر رفت‌وآمد گوش می‌دهید.
- تحقیق پایان‌نامه: ده‌ها مقاله را کنار هم می‌گذارید و می‌پرسید کدام‌ها درباره‌ی یک روش خاص نتیجه‌ی متضاد گرفته‌اند.
- پایگاه دانش تیم: مستندات محصول یا دستورالعمل‌های پشتیبانی را در یک دفترچه جمع می‌کنید تا همکاران از آن بپرسند.
- خلاصهی ویدیو: لینک چند ویدیوی آموزشی یوتیوب را می‌دهید و متن مرتب با ارجاع به زمان هر بخش می‌گیرید.
نقاط قوت و ضعف#
قوت‌ها:
- پاسخ فقط از منابع شما، با ارجاع قابل کلیک به متن اصلی
- پادکست و ویدیوی خلاصه به فارسی
- نسخهی رایگان بسیار کاربردی
- پشتیبانی از انواع منبع: PDF، وب، یوتیوب، صوت و فایل‌های گوگل
ضعف‌ها:
- برای دانش عمومی یا جستجوی آزاد وب ساخته نشده است
- پادکست فارسی گاهی تلفظ نادرست، لحن ترجمه‌وار یا اشتباه محتوایی دارد
- PDFهای اسکن‌شده‌ی فارسی بی‌کیفیت را خوب نمی‌خواند
- تغییر نام و ادغام با اپلیکیشن Gemini ممکن است مسیر دسترسی را در آینده عوض کند
نسخهی رایگان و قیمت#
NotebookLM فریمیوم است. نسخهی رایگان با حساب گوگل تعداد مناسبی دفترچه و منبع و چند خروجی صوتی و تصویری روزانه میدهد. طرحهای پولی گوگل سقف‌ها را چندبرابر می‌کنند و قابلیت‌های تازه مثل اجرای کد برای تحلیل داده را زودتر می‌گیرند. نسخهی سازمانی هم داخل گوگل ورک‌اسپیس هست. قیمت‌های روز را در سایت رسمی ببینید.
فارسی و استفاده از ایران#
پشتیبانی فارسی NotebookLM خوب است: منبع فارسی را می‌فهمد، پاسخ فارسی روان میدهد و با تنظیم زبان خروجی روی فارسی، پادکست و خلاصهی ویدیویی هم فارسی ساخته می‌شود. کیفیت صدای فارسی قابل‌قبول است ولی بی‌نقص نیست.
گوگل این سرویس را برای ایران ارائه نمی‌کند و بدون فیلترشکن پیام عدم دسترسی میدهد. با فیلترشکن و حساب گوگل معمولی نسخهی رایگان کار میکند و برای ارتقا، کارت بین‌المللی لازم است.
شروع کار در سه قدم#
- با حساب گوگل وارد شوید و یک دفترچه‌ی جدید بسازید.
- منابع مرتبط با یک موضوع را اضافه کنید، نه همه‌چیز را در یک دفترچه.
- سؤال مشخص بپرسید و روی ارجاع‌ها کلیک کنید تا پاسخ را با متن اصلی تطبیق دهید.
جایگزین‌های NotebookLM#
- ChatPDF: ساده‌تر و سریع‌تر برای گفتگو با یک یا چند فایل PDF.
- Perplexity: اگر به‌جای منابع خودتان، جستجو در وب با منبع می‌خواهید.
- SciSpace: مخصوص مقاله‌های علمی با جستجوی پایگاه‌های پژوهشی.
- Gemini: دستیار عمومی گوگل که حالا به دفترچه‌های NotebookLM هم دسترسی دارد.
برای استفادهی بهتر، کار با سندهای بلند با هوش مصنوعی: خلاصه، پرسش و مقایسه را بخوانید. سازوکاری که NotebookLM بر آن تکیه دارد در RAG چیست: وقتی هوش مصنوعی از داده‌های خود شما جواب میدهد توضیح داده شده و توکن، پنجره‌ی متن و توهم: سه مفهومی که قبل از کار با هوش مصنوعی باید بدانید نشان میدهد چرا باز هم باید ارجاع‌ها را چک کرد.
